17/03/2026

Η απώλεια ενός συγγενικού προσώπου συχνά συνοδεύεται από σημαντικές νομικές διαδικασίες, ιδιαίτερα όταν ο εκλιπών δεν έχει αφήσει γραπτή διαθήκη. Σε αυτή την περίπτωση εφαρμόζεται το σύστημα της εξ αδιαθέτου διαδοχής, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο ο νόμος καθορίζει ποιοι συγγενείς κληρονομούν την περιουσία και σε ποιο ποσοστό. Το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο οργανώνει τους συγγενείς σε έξι διαδοχικές «Τάξεις», οι οποίες καθορίζουν με σαφήνεια την προτεραιότητα μεταξύ των συγγενών. Το σύστημα αυτό λειτουργεί ως ένας αυστηρός μηχανισμός που ενεργοποιείται όταν δεν υπάρχει διαθήκη, ρυθμίζοντας τα δικαιώματα των συγγενών από τα πιο κοντινά μέλη της οικογένειας μέχρι τους πιο μακρινούς συγγενείς ή ακόμη και το Δημόσιο.

Πρώτη Τάξη: Σύζυγος και παιδιά

Στην πρώτη τάξη εντάσσονται ο επιζών σύζυγος και τα παιδιά του θανούντος. Στην περίπτωση αυτή η περιουσία μοιράζεται μεταξύ τους.

Με βάση το ισχύον καθεστώς:

– Ο σύζυγος λαμβάνει το 1/4 της περιουσίας.

– Τα παιδιά μοιράζονται ισομερώς τα υπόλοιπα 3/4.

Εάν κάποιο παιδί έχει αποβιώσει ή αποποιηθεί την κληρονομιά αλλά έχει απογόνους, το μερίδιό του μεταβιβάζεται στα δικά του παιδιά. Αν δεν υπάρχουν απόγονοι, το μερίδιο κατανέμεται ισόποσα στα υπόλοιπα αδέλφια.

Σύμφωνα με τις επικείμενες αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο, προβλέπεται διαφοροποίηση:

– Όταν υπάρχει ένα μόνο παιδί, ο σύζυγος θα λαμβάνει το 1/3 της περιουσίας και το παιδί τα 2/3.

– Όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, θα διατηρείται η κατανομή 1/4 στον σύζυγο και 3/4 στα παιδιά.

Δεύτερη Τάξη: Γονείς και αδέλφια

Εάν ο αποβιώσας δεν είχε παιδιά, τότε ενεργοποιείται η δεύτερη τάξη, στην οποία περιλαμβάνονται:

– οι γονείς,

– τα αδέλφια,

– καθώς και τα παιδιά ή εγγόνια αδελφών που έχουν αποβιώσει.

Σε αυτή την περίπτωση:

– ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας,

– ενώ το υπόλοιπο 1/2 μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.

Αν κάποιο αδελφό έχει πεθάνει, το μερίδιό του μεταβιβάζεται στους απογόνους του.

Τρίτη Τάξη: Παππούδες και γιαγιάδες

Αν δεν υπάρχουν συγγενείς της δεύτερης τάξης, η κληρονομιά περνά στην τρίτη τάξη, η οποία περιλαμβάνει:

– τους παππούδες και τις γιαγιάδες,

– καθώς και τους απογόνους τους.

Και εδώ, εφόσον υπάρχει σύζυγος, λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο μοιράζεται στους συγγενείς της συγκεκριμένης τάξης.

Τέταρτη Τάξη: Προπαππούδες και προγιαγιάδες

Στην τέταρτη τάξη ανήκουν οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του αποβιώσαντος. Η τάξη αυτή ενεργοποιείται μόνο όταν δεν υπάρχουν συγγενείς από τις προηγούμενες.

Πέμπτη Τάξη: Μοναδικός κληρονόμος ο σύζυγος

Εάν δεν υπάρχει κανένας συγγενής από τις προηγούμενες τάξεις, τότε στην πέμπτη τάξη ολόκληρη η περιουσία μεταβιβάζεται στον επιζώντα σύζυγο, ο οποίος γίνεται ο μοναδικός εξ αδιαθέτου κληρονόμος.

Επιπλέον, ο επιζών σύζυγος έχει δικαίωμα να λάβει, ανεξάρτητα από την τάξη, τα έπιπλα, τα σκεύη, τα ρούχα και γενικά τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης του νοικοκυριού.

Τα ίδια δικαιώματα αναγνωρίζονται και στον επιζώντα συμβίο, εφόσον υπήρχε σύμφωνο συμβίωσης τουλάχιστον τρία χρόνια πριν από τον θάνατο. Ωστόσο, το δικαίωμα αυτό δεν ισχύει αν ο αποβιώσας είχε ήδη καταθέσει αγωγή διαζυγίου.

Έκτη Τάξη: Κληρονόμος το Δημόσιο

Τέλος, αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής από καμία προηγούμενη τάξη, ενεργοποιείται η έκτη τάξη, σύμφωνα με την οποία κληρονόμος γίνεται το Δημόσιο. Το Δημόσιο αποδέχεται πάντα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, ώστε να προστατεύεται από πιθανά χρέη του αποβιώσαντος.

Συμπέρασμα:

Το σύστημα της εξ αδιαθέτου διαδοχής λειτουργεί ως ένα ιεραρχημένο πλαίσιο που διασφαλίζει ότι η περιουσία ενός προσώπου χωρίς διαθήκη θα μεταβιβαστεί πρώτα στους πιο κοντινούς συγγενείς και μόνο σε έσχατη περίπτωση στο κράτος. Οι επικείμενες αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο αναμένεται να αναπροσαρμόσουν κυρίως τα ποσοστά που λαμβάνει ο επιζών σύζυγος όταν υπάρχει περιορισμένος αριθμός τέκνων.

Η ομάδα της ΒΟΧmind