01/04/2026

Μια διαδεδομένη πρακτική της αγοράς, που επί χρόνια λειτουργούσε ως «παράθυρο» για την αποφυγή των περιορισμών στις συναλλαγές με μετρητά, φαίνεται πως οδηγείται πλέον στο οριστικό της τέλος. Πρόκειται για το γνωστό «σπάσιμο» αποδείξεων σε μικρότερα ποσά, ώστε να παρακάμπτεται το όριο των 500 ευρώ και να καθίσταται δυνατή η πληρωμή σε μετρητά.

Η πρακτική αυτή αντιμετωπίζεται ευθέως με νέα διάταξη που περιλαμβάνεται στο υπό διαβούλευση φορολογικό νομοσχέδιο με τίτλο «Διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας», το οποίο εισάγει μια κρίσιμη αλλαγή: δεν θα εξετάζεται πλέον η αξία κάθε μεμονωμένης απόδειξης, αλλά το συνολικό ύψος της συναλλαγής.

Μέχρι σήμερα, η νομοθεσία προέβλεπε ότι συναλλαγές άνω των €500 έπρεπε να εξοφλούνται υποχρεωτικά μέσω ψηφιακών μέσων πληρωμής, όπως κάρτες, τραπεζικές μεταφορές ή ψηφιακά πορτοφόλια. Ωστόσο, στην πράξη, επιχειρήσεις και πελάτες αξιοποιούσαν διέσπαγαν μια συναλλαγή σε περισσότερες αποδείξεις μικρότερης αξίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί αγορά προϊόντος αξίας €600 όπου η επιχείρηση εξέδιδε δύο αποδείξεις των €300 επιτρέποντας την εξόφληση σε μετρητά. Με αυτόν τον τρόπο, η συναλλαγή περνούσε κάτω από το όριο ελέγχου.

Η νέα διάταξη ανατρέπει πλήρως αυτή την πρακτική, καθώς ορίζει ότι όλες οι επιμέρους αποδείξεις που αφορούν την ίδια συναλλαγή θα θεωρούνται ενιαία. Ακόμα και αν εκδοθούν πολλαπλά παραστατικά για διαφορετικά προϊόντα ή υπηρεσίες, το άθροισμά τους θα καθορίζει τον τρόπο πληρωμής.

Αυτό σημαίνει ότι:

– Αν το συνολικό ποσό υπερβαίνει τα €500 η πληρωμή πρέπει να γίνεται υποχρεωτικά με ηλεκτρονικά μέσα.

– Το «σπάσιμο» αποδείξεων δεν έχει πλέον καμία νομική αξία.

– Η συναλλαγή αντιμετωπίζεται ως ενιαία, ανεξάρτητα από τον αριθμό ή τον χρόνο έκδοσης των αποδείξεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η νέα διάταξη καλύπτει και περιπτώσεις όπου οι αποδείξεις εκδίδονταν με χρονική απόσταση, ακόμη και ημερών. Συχνά, επιχειρήσεις εξέδιδαν παραστατικά σε διαφορετικές ημερομηνίες – για παράδειγμα λόγω καθυστερημένης παράδοσης – ώστε να διατηρηθεί κάθε επιμέρους ποσό κάτω από το όριο. Πλέον, ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η εφορία θα εξετάζει το σύνολο της συμφωνημένης συναλλαγής.

Το ίδιο ισχύει και για περιπτώσεις προκαταβολών και εξόφλησης σε μεταγενέστερο χρόνο, οι οποίες θεωρούνται μία ενιαία οικονομική πράξη. Στο στόχαστρο των αρχών μπαίνουν και πιο σύνθετες μορφές φοροδιαφυγής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι συμφωνίες μεταξύ επιχείρησης και πελάτη για μερική «αδήλωτη» πληρωμή. Για παράδειγμα, σε συναλλαγή €700 ευρώ, ένα ποσό π.χ. €200 καταβαλλόταν «μαύρα», ενώ το υπόλοιπο εμφανιζόταν σε απόδειξη και εξοφλούνταν ηλεκτρονικά. Παράλληλα, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και σε καθημερινές περιπτώσεις, όπως οι ομαδικοί λογαριασμοί σε εστιατόρια.

Στο νέο πλαίσιο, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το σύστημα άμεσων πληρωμών IRIS, το οποίο επιτρέπει δωρεάν μεταφορές χρημάτων μεταξύ φυσικών προσώπων έως €500 ημερησίως. Έτσι, διευκολύνεται η συμμόρφωση των πολιτών: ένα άτομο μπορεί να εξοφλήσει το σύνολο της συναλλαγής με κάρτα και οι υπόλοιποι να του επιστρέψουν τα επιμέρους ποσά μέσω IRIS. Εναλλακτικά, κάθε συμμετέχων μπορεί να πληρώσει απευθείας την επιχείρηση με κάρτα ή ψηφιακή μεταφορά.

Η αυστηροποίηση των κανόνων συνοδεύεται και από βαριές κυρώσεις. Σύμφωνα με τη νέα διάταξη, σε περίπτωση που διαπιστωθεί αποδοχή μετρητών για συναλλαγή άνω των €500 επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο του ποσού που καταβλήθηκε.

Η νέα ρύθμιση εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια περιορισμού της φοροδιαφυγής και ενίσχυσης της διαφάνειας στις συναλλαγές. Με την κατάργηση των «τεχνητών» διασπάσεων αποδείξεων, οι φορολογικές αρχές αποκτούν ένα ισχυρό εργαλείο για τον εντοπισμό και την αποτροπή παραβατικών πρακτικών. Κάθε συναλλαγή αξιολογείται πλέον στο σύνολό της και οι παλιές πρακτικές αποφυγής των περιορισμών παύουν να έχουν εφαρμογή.

Η ομάδα της ΒΟΧmind