23/12/2025

Η νόμιμη μοίρα αποτελεί έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς και ταυτόχρονα προβληματικούς θεσμούς

• Η νόμιμη μοίρα αλλάζει μορφή: Από εμπράγματο δικαίωμα χρηματική αξίωση
• Κληρονομικές συμβάσεις: Πλέον θα επιτρέπεται ο εκ των προτέρων σχεδιασμό της διαδοχής
• Κληρονομιά χωρίς φόβο χρεών: Τέλος στις μαζικές αποποιήσεις

Η κληρονομιά θα πάψει να είναι συνώνυμη της σύγκρουσης και θα μετατραπεί σε διαδικασία ορθολογικής μετάβασης περιουσίας από τη μία γενιά στην επόμενη.

Το κληρονομικό δίκαιο είναι από εκείνους τους κλάδους του δικαίου που επηρεάζουν σχεδόν όλους, αλλά συζητούνται συνήθως μόνο όταν προκύπτει πρόβλημα. Για δεκαετίες, το ισχύον πλαίσιο λειτουργούσε με τη λογική της προστασίας της οικογένειας, συχνά όμως εις βάρος της συνοχής και της αξίας της περιουσίας που μεταβιβαζόταν. Το αποτέλεσμα ήταν ακίνητα «παγωμένα» σε καθεστώς εξ αδιαιρέτου, επιχειρήσεις κατακερματισμένες σε ποσοστά και κληρονόμοι που είτε συγκρούονταν μεταξύ τους είτε έσπευδαν να αποποιηθούν κληρονομιές από φόβο για τα χρέη.

Η επικείμενη μεταρρύθμιση του Υπουργείου Δικαιοσύνης επιχειρεί κάτι πολύ πιο φιλόδοξο από τυπικές επιμέρους διορθώσεις. Στην πραγματικότητα, αλλάζει τη φιλοσοφία της κληρονομικής διαδοχής, αντιμετωπίζοντάς την όχι μόνο ως οικογενειακό ζήτημα, αλλά και ως ζήτημα διαχείρισης περιουσίας, οικονομικής λειτουργικότητας και προβλεψιμότητας, φιλοδοξώντας να λύσει το πρόβλημα της καταστροφής ολόκληρων περιουσιών ή της ακινησίας τους λόγω αναχρονιστικών ρυθμίσεων που δεν ταίριαζαν πλέον στο προφίλ της σύγχρονης οικονομίας.

Η νόμιμη μοίρα αλλάζει μορφή: Από εμπράγματο δικαίωμα χρηματική αξίωση

Η νόμιμη μοίρα αποτελεί έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς και ταυτόχρονα προβληματικούς θεσμούς του ελληνικού (και όχι μόνο φυσικά) κληρονομικού δικαίου. Πρόκειται για το υποχρεωτικό μερίδιο της κληρονομίας που ο νόμος επιφυλάσσει σε συγκεκριμένους συγγενείς του θανούντος, κυρίως στον σύζυγο και τα παιδιά, ή στους γονείς όταν δεν υπάρχουν τέκνα. Η ύπαρξή της περιορίζει την ελευθερία του διαθέτη να κατανείμει την περιουσία του όπως επιθυμεί μέσω διαθήκης.

Εδώ και δεκαετίες, η νόμιμη μοίρα λειτουργεί ως εμπράγματο δικαίωμα. Αυτό σημαίνει ότι, αν κάποιος κληροδοτήσει με διαθήκη ένα ακίνητο ή μια επιχείρηση σε ένα πρόσωπο, ο νόμιμος μεριδούχος δεν αποκτά απλώς αξίωση, αλλά ποσοστό κυριότητας επί του περιουσιακού στοιχείου. Στην πράξη, αυτό οδηγεί σε συνιδιοκτησίες εξ αδιαιρέτου, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η διαθήκη είχε σαφή στόχο τη διατήρηση της περιουσίας σε ενιαία μορφή.

Το πρόβλημα είναι γνωστό και επαναλαμβανόμενο. Ακίνητα που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν ή να πωληθούν χωρίς τη συναίνεση όλων, επιχειρήσεις που αποκτούν πολλούς παθητικούς μετόχους, περιουσία που αντί να αποδίδει, απαξιώνεται. Ο θεσμός που σχεδιάστηκε για να προστατεύσει τους οικείους του θανούντος, συχνά καταλήγει να βλάπτει τόσο τους ίδιους όσο και την περιουσία που κληρονομούν.

Πηγή: mononews.gr